17 stycznia

17 stycznia jest 17. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 348 (w latach przestępnych 349) dni.

[edytuj] Święta

• imieniny: Alba, Antoni, Jan, Julian, Merul, Przemił, Rosław, Rosława, Rościsław, Rozalinda, Sulpicja, Sulpicjusz, Teodor
• Demokratyczna Republika Konga – Dzień Patrice'a Lumumby
• wspomnienia i święta Kościoła katolickiego^[1],^[2]
  • Dzień Judaizmu (w Kościele katolickim w Polsce)
  • św. Antoni (opat)

[edytuj] Wydarzenia w Polsce

• 1626 – wojna polsko-szwedzka: Szwedzi odnieśli w bitwie pod Walmojzą pierwsze w dziejach zwycięstwo nad wojskami Rzeczypospolitej.
• 1649 – w katedrze wawelskiej miała miejsce koronacja Jana Kazimierza.
• 1734 – August III Sas i Maria Józefa zostali koronowani w katedrze wawelskiej.
• 1784 – Kraków: w dzielnicy Wesoła, rozpoczęły się udane eksperymenty ze wzlotem balonu. Inicjatorami byli krakowscy uczeni: Jan Śniadecki, Jan Jaśkiewicz, Franciszek Scheidt i Jan Szaster. Balon wzniósł się na wysokość około 4 700 m i utrzymywał się w powietrzu przez 33 minuty.
• 1831 – Józef Chłopicki zrezygnował z funkcji dyktatora powstania listopadowego.
• 1874 – 13 unitów zostało zastrzelonych przez żołnierzy rosyjskich w Drelowie na Podlasiu.
• 1920 – Polska rozpoczęła przejmowanie Pomorza Gdańskiego przyznanego traktatem wersalskim.
• 1945 – II wojna światowa:
  • oddziały 1 Armii Pancernej Gwardii wkroczyły do Zgierza.
  • oddziały 1 Frontu Białoruskiego, w tym 1 Armia WP, wkroczyły do ruin Warszawy, Jasła oraz Gorlic.
  • około północy (17/18 I 1945) załoga policyjnego więzienia hitlerowskiego na Radogoszczu w Łodzi rozpoczęła masakrę więźniów zakończoną jego podpaleniem.
  • rozwiązano Szare Szeregi.
  • z KL Auschwitz-Birkenau wyruszył marsz śmierci.
• 1947 – rozwiązano Krajową Radę Narodową.
• 1957 – premiera filmu Człowiek na torze.
• 1966 – premiera filmu Potem nastąpi cisza.
• 1969 – premiera filmu Kierunek Berlin
• 1970 – premiera filmu Jarzębina czerwona.
• 1974 – powstało Towarzystwo Opieki nad Zabytkami.
• 1975 – utworzono przedsiębiorstwa Elektrownia Bełchatów i Kopalnia Węgla Brunatnego Bełchatów.
• 1985 – odsłonięto Pomnik Kościuszkowców w Warszawie.
• 1993 – w Jeleniej Górze zmierzono najwyższą w Polsce temperaturę w styczniu (+17,0 °C).
• 2010 – prezydent Łodzi Jerzy Kropiwnicki został odwołany w wyniku referendum.

[edytuj] Wydarzenia na świecie

Sala obrad Rady Bezpieczeństwa ONZ

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
17 stycznia

•   395 – nastąpił podział cesarstwa rzymskiego między synów Teodozjusz I Wielkia na część wschodnią (Arkadiusz) i zachodnią (Honoriusz).
• 1377 – papież Grzegorz XI powrócił do Rzymu, kończąc tym samym trwającą od 1309 roku tzw. niewolę awiniońską.
• 1562 – wydano Edykt z Saint Germain uznający hugenotów we Francji.
• 1601 – książę Sabaudii Karol Emanuel i król Francji Henryk IV podpisali traktat z Lyonu, kończący spór o markizat Saluzzo.
• 1605 – ukazała się powieść Don Kichot z La Manchy Miguela de Cervantesa.
• 1640 – wojna holendersko-portugalska o Brazylię: flota holenderska odniosła zwycięstwo w bitwie u wybrzeży wyspy Itamaraca.
• 1656 – Brandenburgia i Szwecja podpisały rozejm w Królewcu.
• 1746 – II powstanie jakobickie: zwycięstwo jakobitów nad armią angielską pod Falkirk.
• 1773 – HMS Resolution pod dowództwem Jamesa Cooka po raz pierwszy przepłynął przez południowe koło podbiegunowe.
• 1786 – została odkryta kometa Enckego.
• 1819 – Simón Bolívar proklamował Republikę Kolumbii.
• 1878 – wojna rosyjsko-turecka: armia rosyjska odniosła decydujące zwycięstwo w bitwie pod Płowdiwem.
• 1885 – brytyjskie wojska interwencyjne w Sudanie pokonały mahdystów w bitwie pod Abu-Klea.
• 1893 – ostatnia królowa Hawajów Lili'uokalani zrzekła się tronu.
• 1899 – wyspa Wake stała się terytorium zależnym Stanów Zjednoczonych.
• 1904 – premiera "Wiśniowego sadu" Antoniego Czechowa.
• 1917 – USA za 25 mln dolarów zakupiły od Danii Wyspy Dziewicze.
• 1919 – wojna estońsko-bolszewicka: wojska estońskie zdobyły Narwę.
• 1933 – Filipiny uzyskały niezależność.
• 1934 – Ferdinand Porsche zaprezentował rządowi niemieckiemu projekt Garbusa, inaugurując historię marki Volkswagen.
• 1941 – flota francuska pokonała tajlandzką w bitwie pod Ko Chang.
• 1945 – Budapeszt: szwedzki dyplomata Raoul Wallenberg został aresztowany przez NKWD.
• 1946 – w Londynie po raz pierwszy zebrała się Rada Bezpieczeństwa ONZ.
• 1955 – pierwszy okręt podwodny o napędzie atomowym USS Nautilus wypłynął w pierwszy rejs.
• 1966 – nad hiszpańską wioską Palomares doszło do zderzenia dwóch amerykańskich samolotów wojskowych. W wyniku kolizji z bombowca B-52 wypadły 4 nieuzbrojone bomby wodorowe.
• 1969 – ukazał się album Yellow Submarine grupy The Beatles.
• 1977 – w stanie Utah został stracony morderca Gary Gilmore. Była to pierwsza egzekucja po przywróceniu kary śmierci w USA.
• 1979 – premiera filmu Nosferatu wampir.
• 1983 – Nigeria wydaliła ponad 2 miliony nielegalnych imigrantów, głównie z Ghany.
• 1988 – Rzym: Jan Paweł II jako pierwszy papież wystąpił na konferencji prasowej.
• 1991 – Harald V został królem Norwegii.
• 1991 – prezydent Stanów Zjednoczonych ogłosił rozpoczęcie operacji Pustynna Burza.
• 1994 – 72 osoby zginęły, a 8700 zostało rannych w trzęsieniu ziemi w Northridge (zespół miejski Los Angeles).
• 1995 – silne trzęsienie ziemi nawiedziło Kobe w Japonii.
• 1996 – Republika Czeska złożyła wniosek o przyjęcie do Unii Europejskiej.
• 2001 – premiera filmu Plotka.
• 2002 – 15 % powierzchni miasta Goma zostało zalane lawą w wyniku erupcji wulkanu Nyiragongo w Demokratycznej Republice Konga. Zginęło 147 osób, pół miliona straciło dach nad głową.
• 2007 – wskazówki na symbolicznym Zegarze Zagłady na Uniwersytecie w Chicago zostały przesunięte z 11:53 na 11:55.
• 2010 – początek kilkudniowych zamieszek w nigeryjskim mieście Jos, w wyniku których zginęło ponad 600 osób.

[edytuj] Urodzili się

• 1429/1433 – Antonio del Pollaiolo, florencki rzeźbiarz, złotnik, malarz (zm. 1498)
• 1463 – Fryderyk Mądry, elektor Saksonii (zm. 1525)
• 1504 – Pius V, święty, papież (zm. 1572)
• 1560 – Gaspard Bauhin, szwajcarski lekarz, anatom, botanik (zm. 1624)
• 1600 – Pedro Calderón de la Barca, hiszpański pisarz (zm. 1681)
• 1706 – Benjamin Franklin, amerykański polityk, współautor Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych, uczony, wynalazca piorunochronu (zm. 1790)
• 1732 – Stanisław August Poniatowski, król Polski (zm. 1798)
• 1773 – (lub 18 stycznia) Józef Sułkowski, polski oficer, brygadier, adiutant Napoleona Bonaparte (zm. 1798)
• 1814 – Ludwik Mierosławski, polski działacz polityczny, pisarz, historyk (zm. 1878)
• 1820 – Anne Brontë, brytyjska pisarka (zm. 1849)
• 1835 – Antoni Baranowski, litewski poeta, duchowny katolicki, biskup sejneński (zm. 1902)
• 1840 – Stefan Bobrowski, polski działacz niepodległościowy, uczestnik powstania styczniowego (zm. 1863)
• 1842 – Józef Sebastian Pelczar, święty, polski duchowny katolicki, biskup przemyski (zm. 1924)
• 1843 – Aleksander Kraushar, polski adwokat, historyk, publicysta (zm. 1931)
• 1847 – Nikołaj Żukowski, rosyjski naukowiec, twórca współczesnej aerodynamiki i hydrodynamiki, pionier lotnictwa (zm. 1921)
• 1854 – Jan Ludwik Popławski, polski polityk, publicysta (zm. 1908)
• 1860 – Douglas Hyde, irlandzki polityk, prezydent Irlandii (zm. 1949)
• 1863 – David Lloyd George, brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii (zm. 1945)
• 1863 – Konstantin Stanisławski, rosyjski reżyser teatralny, aktor, teoretyk teatru (zm. 1938)
• 1867 – Carl Laemmle, niemiecki producent filmowy (zm. 1939)
• 1869 – Emil Plage, polski przemysłowiec (zm. 1909)
• 1879 – Kazimierz Sichulski, malarz, rysownik i grafik (zm. 1942)
• 1880 – Mack Sennett, kanadyjski reżyser filmowy (zm. 1960)
• 1881 – Antoni Łomnicki, polski matematyk, profesor profesor Politechniki Lwowskiej (zm. 1941)
• 1882 – Noah Beery, amerykański aktor (zm. 1946)
• 1883 – Zdzisław Ludkiewicz, polski ekonomista, rektor SGGW, minister reform rolnych (zm. 1942)
• 1886 – Juliusz Poniatowski, polski ekonomista, polityk, minister rolnictwa (zm. 1975)
• 1898 – Karol Maria Splett, polski duchowny katolicki, biskup gdański (zm. 1964)
• 1899 – Al Capone, amerykański gangster (zm. 1947)
• 1899 – Nevil Shute, brytyjski pisarz (zm. 1960)
• 1902 – Leonid Trauberg, rosyjski reżyser filmowy (zm. 1990)
• 1905 – Zizi Halama, polska tancerka (zm. 1975)
• 1909 – Tadeusz Mikulski, polski historyk literatury, eseista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (zm. 1958)
• 1911 – George Stigler, amerykański ekonomista, laureat Nagrody Nobla (zm. 1991)
• 1911 – Jerzy Sztachelski, polski polityk, minister zdrowia i opieki społecznej (zm. 1975)
• 1912 – Aleksander Sewruk, polski aktor (zm. 1974)
• 1916 – Włodzimierz Patuszyński, polski autor tekstów piosenek (zm. 1983)
• 1918 – Helena Marusarzówna, polska narciarka, kurierka tatrzańska (zm. 1941)
• 1921 – Wacław Biliński, polski pisarz (zm. 1999)
• 1921 – Jan Gerhard, polski pisarz, publicysta (zm. 1971)
• 1922 – Luis Echeverría Álvarez, meksykański polityk, prezydent Meksyku
• 1922 – Betty White, amerykańska aktorka
• 1924 – Włodzimierz Haupe, polski reżyser filmowy
• 1925 – Walter Arendt, niemiecki polityk (zm. 2005)
• 1925 – Kazimierz Kluz, polski duchowny katolicki, biskup gdański (zm. 1982)
• 1926 – Moira Shearer, szkocka aktorka, tancerka (zm. 2006)
• 1927 – Eartha Kitt, amerykańska aktorka, piosenkarka (zm. 2008)
• 1928 – Jean Barraqué, francuski kompozytor (zm. 1973)
• 1928 – Zofia Dybowska-Aleksandrowicz, polska reżyser dubbingu, historyk sztuki (zm. 1989)
• 1929 – Antonio Ignacio Velasco García, wenezuelski duchowny katolicki, kardynał (zm. 2003)
• 1930 – Jaroslava Moserová, czeska działaczka polityczna, lekarka, tłumaczka (zm. 2006)
• 1931 – James Earl Jones, amerykański aktor
• 1932 – Jaroslav Dudek, czeski reżyser filmowy (zm. 2000)
• 1933 – Dalida, francuska piosenkarka (zm. 1987)
• 1933 – Ray Dolby, amerykański elektronic, wynalazca
• 1934 – Donald Cammell, szkocki reżyser filmowy (zm. 1996)
• 1934 – Lidia Korsakówna, polska aktorka
• 1934 – Jerzy Turek, polski aktor (zm. 2010)
• 1939 – Christodoulos I, grecki duchowny prawosławny, arcybiskup Aten, zwierzchnik greckiego kościoła prawosławnego (zm. 2008)
• 1940 – Kipchoge Keino, kenijski lekkoatleta
• 1940 – Kazimierz Zbigniew Łoński, polski twórca ekslibrisów, linorytów
• 1940 – Tabaré Vazquez, urugwajski polityk, prezydent Urugwaju
• 1941 – Jani Riza, albański aktor (zm. 1988)
• 1942 – Muhammad Ali, amerykański bokser, mistrz świata
• 1942 – Karel Van Miert, belgijski polityk, komisarz UE ds. konkurencji oraz transportu i środowiska (zm. 2009)
• 1942 – Nancy Parsons, amerykańska aktorka (zm. 2001)
• 1943 – René Préval, haitański polityk, prezydent Haiti
• 1944 – Jan Guillou, szwedzki pisarz, dziennikarz
• 1944 – Françoise Hardy, francuska piosenkarka, aktorka
• 1947 – Józef Baran, polski poeta
• 1948 – Roman Lasocki, polski skrzypek, pedagog
• 1948 – Davíð Oddsson, islandzki polityk, premier Islandii
• 1948 – Mick Taylor, brytyjski gitarzysta zespołu The Rolling Stones
• 1949 – Andy Kaufman, amerykański komik (zm. 1984)
• 1952 – Sławomir Kulpowicz, polski pianista jazzowy (zm. 2008)
• 1954 – Bascha Mika, niemiecka dziennikarka
• 1956 – Paul Young, angielski muzyk
• 1957 – John Crawford, amerykański muzyk zespołu Berlin
• 1962 – Jim Carrey, kanadyjski aktor
• 1963 – Kai Hansen, niemiecki gitarzysta i wokalista zespołu Helloween
• 1964 – Michelle Obama, amerykańska prawnik, Pierwsza Dama
• 1964 – Andy Rourke, brytyjski basista zespołu The Smiths
• 1969 – Paweł Burczyk, polski aktor
• 1969 – Tiësto, holenderski DJ
• 1969 – Lukas Moodysson, szwedzki reżyser filmowy
• 1971 – Richard Burns, angielski kierowca rajdowy, mistrz świata (zm. 2005)
• 1975 – Michał Witkowski, polski pisarz i dziennikarz
• 1978 – Carolina Ardohain, argentyńska modelka i gwiazda telewizji
• 1978 – Petra Mandula, węgierska tenisistka
• 1978 – Meilen Tu, amerykańska tenisistka pochodzenia tajwańskiego
• 1980 – Dawid Jung, polski poeta, edytor, krytyk literacki
• 1983 – Yelle, francuska piosenkarka.
• 1983 – Álvaro Arbeloa, hiszpański piłkarz
• 1990 – Kamil Wereszczyński, polski piłkarz (zm. 2009)

[edytuj] Zmarli

•   395 – Teodozjusz I Wielki, cesarz rzymski (ur. ok. 346)
• 1369 – Piotr I, król Cypru i Armenii Cylicyjskiej (ur. 1328)
• 1468 – Skanderbeg, albański przywódca, powstaniec, bohater narodowy (ur. 1405)
• 1598 – Fiodor I, car Rosji (ur. 1557)
• 1650 – Tomasz Dolabella, włoski malarz tworzący w Polsce (ur. ok. 1570)
• 1716 – Maria Kazimiera d'Arquien (Marysieńka), królowa Polski, żona Jana III Sobieskiego (ur. 1641)
• 1751 – Tomaso Albinoni, włoski kompozytor (ur. 1671)
• 1769 – Józef Gogolewski, regimentarz w Konfederacji barskiej (ur. ok. 1745)
• 1890 – Władysław Taczanowski, polski ornitolog, zoolog (ur. 1819)
• 1893 – Rutherford Hayes, amerykański polityk, prezydent USA (ur. 1822)
• 1903 – Ignaz Wechselmann, węgierski architekt, filantrop (ur. 1828)
• 1909 – Adam Krasiński, hrabia, polski poeta, działacz oświatowy (ur. 1870)
• 1910 – Friedrich Kohlrausch, niemiecki fizyk (ur. 1840)
• 1914 – Ludwik Maria Staff, polski pisarz (ur. 1890)
• 1933 – Louis Comfort Tiffany, amerykański malarz, twórca lamp witrażowych (ur. 1848)
• 1937 – Ryszard Bolesławski, amerykański reżyser pochodzenia polskiego (ur. 1889)
• 1938 – Andrzej Kędzior, polski polityk, minister (ur. 1851)
• 1941 – Stanisława Wysocka, polska aktorka, reżyserka teatralna (ur. 1877)
• 1942 – Walter von Reichenau, hitlerowski feldmarszałek (ur. 1884)
• 1954 – Witold Chodźko, polski lekarz psychiatra, polityk, minister (ur. 1875)
• 1961 – Patrice Lumumba, kongijski polityk, premier Demokratycznej Republiki Konga (ur. 1925)
• 1967 – Evelyn Nesbit, amerykańska aktorka (ur. 1884)
• 1967 – Michał Sokolnicki, polski historyk, polityk, dyplomata (ur. 1880)
• 1969 – Grażyna Bacewicz, polska kompozytorka, skrzypaczka (ur. 1909)
• 1973 – Franciszek Bielak, polski historyk literatury, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (ur. 1892)
• 1974 – Bohdan Hamera, polski pisarz, dziennikarz (ur. 1911)
• 1975 – Tadeusz Seweryn, polski etnograf, malarz, grafik, muzeolog i badacz sztuki ludowej (ur. 1894)
• 1976 – Jan Dąb-Kocioł, polski ekonomista, polityk, minister (ur. 1898)
• 1976 – Adam Pawlikowski, polski dziennikarz, krytyk filmowy, aktor, muzykolog (ur. 1925)
• 1978 – Juliusz Bieniek, polski duchowny katolicki, biskup katowicki (ur. 1895)
• 1982 – Warłam Szałamow, rosyjski pisarz (ur. 1907)
• 1984 – Ignacy Posadzy, sługa Boży, polski ksiądz, działacz religijny (ur. 1898)
• 1985 – Ludwik Bazylow, polski historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego (ur. 1915)
• 1987 – Aram Avakian, amerykański reżyser filmowy (ur. 1926)
• 1987 – Hugo Fregonese, argentyński reżyser filmowy (ur. 1908)
• 1991 – Giacomo Manzù, włoski rzeźbiarz (ur. 1908)
• 1991 – Olaf V, król Norwegii (ur. 1903)
• 1993 – Barbara Buczek, polska kompozytorka, pianistka, pedagog (ur. 1940)
• 1994 – György Cziffra, węgierski pianista (ur. 1921)
• 1996 – Aleksander Fogiel, polski aktor, reżyser teatralny (ur. 1910)
• 2002 – Camilo José Cela, hiszpański pisarz (ur. 1916)
• 2002 – Stanisław Zybała, polski ekonomista, działacz społeczny (ur. 1924)
• 2003 – Richard Crenna, amerykański aktor (ur. 1926)
• 2003 – Edward Samsel, polski duchowny katolicki, biskup ełcki (ur. 1940)
• 2004 – Czesław Niemen, polski muzyk, piosenkarz (ur. 1939)
• 2005 – Virginia Mayo, amerykańska aktorka (ur. 1920)
• 2005 – José Bezerra da Silva, brazylijski muzyk, przedstawiciel samby (ur. 1927)
• 2005 – Zhao Ziyang, chiński polityk, sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chin (ur. 1919)
• 2007 – Art Buchwald, amerykański satyryk (ur. 1925)
• 2007 – Jewhen Kusznariow, ukraiński ekonomista, polityk (ur. 1951)
• 2007 – Maria Sten, polska reportażystka, tłumaczka (ur. 1917)
• 2008 – Bobby Fischer, amerykański szachista, arcymistrz, mistrz świata (ur. 1943)
• 2008 – Julian Jabczyński, polski aktor (ur. 1923)
• 2008 – Elżbieta Kawenoki-Minc, polski lekarz, reumatolog (ur. 1910)
• 2008 – Jinzo Toriumi, japoński scenarzysta (ur. 1929)
• 2009 – Susanna Foster, amerykańska aktorka (ur. 1924)
• 2009 – Edhi Handoko, indonezyjski szachista, arcymistrz (ur. 1960)
• 2009 – Romuald Łoś, polski żużlowiec, trener żużlowy (ur. 1950)
• 2009 – Ołeksandr Moroz, ukraiński szachista, arcymistrz (ur. 1961)
• 2009 – Krystyna Zbijewska, polska dziennikarka, publicystka kulturalna (ur. 1920)
• 2010 – Jyoti Basu, indyjski polityk (ur. 1914)
• 2010 – Michalis Papakonstantinou, grecki polityk, minister spraw zagranicznych (ur. 1919)
• 2010 – Erich Segal, amerykański pisarz (ur. 1937)

Przypisy